وَإِذَا سَمِعُوا ۲۹۴ الأنعام

ذَلِكُمُ اللَّهُ رَبُّكُمْ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ خَالِقُ كُلِّ شَيْءٍ فَاعْبُدُوهُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ وَكِيلٌ ﴿۱۰۲﴾ لَا تُدْرِكُهُ الْأَبْصَارُ وَهُوَ يُدْرِكُ الْأَبْصَارَ وَهُوَ اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ ﴿۱۰۳﴾ قَدْ جَاءَكُمْ بَصَائِرُ مِنْ رَبِّكُمْ فَمَنْ أَبْصَرَ فَلِنَفْسِهِ وَمَنْ عَمِيَ فَعَلَيْهَا وَمَا أَنَا عَلَيْكُمْ بِحَفِيظٍ ﴿۱۰۴﴾

دارنده این صفات اللّه تعالٰی است پرودگار شماست نیست متصرف جز او آفریننده هر چیز است پس بندگی را خاص کنید برای او و او بر همه چیز ذمه دار است ﴿۱۰۲﴾
در نمی یابند او را چشم ها و او در میابد چشم ها را و او باریک بین اگاه است ﴿۱۰۳﴾
به تحقیق آمد به شما دلایل دانش از جانب پروردگار شما پس کسیکه دانش حاصل کرد فایده خودش است و هر که نابینا شد (از این دلایل) پس بر او وبال است و نیستم من بر شما نگهبان ﴿۱۰۴﴾

[۱۰۲] در این آیت نیز پنج کلمه توحید است و این نتیجه دلایل و کلمات پیش توحید است و در این آیت اثبات توحید ربوبیت الوهیت خالقیت و تصرف است (خَالِقُ) در آیت پیش مقصد ذکر کردن علت بود و او به صفت فعلیه (خلق) مناسب است و در این آیت مقصد تفریع و نتیجه ذکر کردن است و او به طریقه اسمیت مناسب است که خالق است -
[۱۰۳] در این آیت نیز چهار صفات اللّه تعالٰی برای توحید است - و از این اشکار نمیگردد که دیدن اللّه تعالٰی امکان ندارد چنانچه مسلک معتزله است و تفصیل این است که رویت (دیدن) اللّه تعالٰی یکی در دنیا است و دیگری در آخرت است در باره رویت در دنیا در بین اهل حق اختلاف است که رویت ممکن است یا نیست؟ در نزد اکثر اهل علم ممکن است به دلیل قصه موسیٰ علیه السلام که طلب رویت اللّه تعالٰی را کرده بود و کسانی که میگویند ممکن است باز اختلاف است که آیا در شب معراج برای نبی کریم صل اللّه واقع است یا نیست مسلک عایشه رضی اللّه عنه و ابن مسعود رضی اللّه عنه و ابوهریره رضی اللّه این است که این رویت واقع نیست ودر سوره نجم که ذکر است او رویت نبی صل اللّه وعلیه وسلم جبریل علیه السلام را است ودلیل ذکر شده به نزد عایشه رضی اللّه تعالی عنها این آیت است و از ابن عباس رضی اللّه تعالی عنه و انس رضی اللّه و تعالی عنه و عکرمه ، ربیع رضی اللّه عنهم و حسن بصری نقل است که نبی کریم صل اللّه وعلیه وسلم اللّه تعالٰی را به چشم خود دیده است و مسئله رویت اللّه تعالٰی در آخرت برای مومنان در قرآن و حدیث و تواتر و با اجماع ثابت است و معتزله و مرجه ، جهمیه ودیگر گروه باطله میگویند که این رویت نیز ممکن و واقع نیست ایشان از این آیت دلیل گرفته اند - از طرف اهل سنت جواب شان اینست - جواب اول اینست که ادراک به معنی احاطه کردن است مانند در آیت (۲۰) سوره یونس است و به نفی احاطه نفی رویت نمی آید از سببی که به نفی خاص نفی عام نمی آید - این را ابن کثیر و دیگر مفسرین اهل سنت ذکر کرده است - جواب دوم: مراد از الابصار همه نظرها است یعنی به نظر تمام مردم اللّه تعالٰی دیده شده نمی تواند و از این تخصیص مومنان به نصوص صحیح شده است (وَهُوَ يُدْرِكُ الْأَبْصَارَ) ذکر ابصار از سبب تجنس کلام شده است زیرا که اللّه تعالٰی ادراک هر چیز را میکند (اللَّطِيفُ) نرمی کننده است با بندگان بیرون آورنده چیز های باریک است و ظاهر کننده حقایق آن است -
[۱۰۴] این ترغیب به قرآن است و ذکر شان نبی صل اللّه و علیه وسلم است - و این آیت دلیل است که پیغمبر حفاظت کننده و نجات دهنده امت از مصیبت ها نیست از سببی که یک معنی (بِحَفِيظٍ) است نجات دهنده از هلاکت و عذاب معنی دیگر آن احاطه کننده اعمال در علم و قدرت (ابن کثیر) -